Veren, een beknopt overzicht, part I: “de basis vogels”

Adolphe Millot, uit Larousse, ca.1907

Veren, een essentieel onderdeel van een te binden vlieg. Hierbij een poging om een beknopt overzicht te geven van de veren die het meest worden gebruikt (de basis vogels) bij het vliegbinden. De afbeelding hiernaast is geen afspiegeling van hetgeen hieronder wordt beschreven :-). Er is al zo veel over geschreven dus zal ik zeker niet vernieuwend zijn. Een mooi voorbeeld is de uitgave van de VNV “Beginnen met Vliegvissen in Nederland” geschreven door Paul Blokdijk.

Zo veel vogels, zo veel verschillende veren en per vogel ook nog een heel scala aan verschillende veren. En dan hebben we het ook nog niet over verschillende kleuren, al dan niet natuurlijk. De eksters onder ons willen ze allemaal hebben, maar dat is natuurlijk geen must. Het één kan een prima vervanging zijn voor het andere. En let op: je kunt je geld aardig kwijt worden in vlieg-bind-veren-land. Daarbij moet ook nog worden aangetekend dat voor een aantal patronen er veren “nodig” zijn van vogels die op rode lijsten (CITES) staan of al uitgestorven zijn. Het gaat hier dan vaak om klassieke zalmvliegen, een heel ander tak van sport. De die-hards onder deze binders willen per sé het originele materiaal en dit soort veren wordt in het illegale circuit verhandeld. Wil je hier een leuk, interressant en waargebeurd verhaal over lezen dan is het boek “The Feather Thief” van Kirk Wallace Johnson een aanrader. Het gaat over de roof van verschillende zeldzame vogelhuiden van vaak uitgestorven vogels uit een natuur-historisch museum in Engeland en de daarop volgende zoektocht naar de dief en veren.

https://askabiologist.asu.edu/explore/feather-biology

De anatomie/opbouw van een veer

Om te begrijpen wat er aan onderdelen van een veer voor een te binden vlieg nodig is, moeten we eerst even naar de opbouw van een veer kijken. In onze sport worden over het algemeen Engelse termen gebruikt. Het oppervlakte van een veer wordt wel de vlag (vane) genoemd. De steel van de veer noemen we de stam (shaft, calamus). De vlag bestaat uit fibers (barbs) die vaak aan elkaar vast zitten door de zij-fibers (barbules) met daarop haak-achtige structuurtjes (hooklets). Denk aan een slagpen uit de vleugel. Om de opwaartse druk van de lucht vast te kunnen houden moeten de fibers wel heel goed aan elkaar vast zitten. Onderaan de vlag zit een gedeelte wat vaak een lichtere kleur heeft (afterfeather) en helemaal onderaan zitten er wat dons-achtige fibers (downy barbs) die ook wel fluff worden genoemd.

Vogels

Hieronder zal ik de meest gangbare/gebruikte veren van een aantals vogels behandelen en  voorbeelden van de te binden vliegen met betreffende veren. Het is onmogelijk om alles te behandelen. Het lijkt me ook niet zinvol. Meer informatie is altijd in ruime mate voorhanden bij leden van een vliegvisvereniging, de bibliotheek en/of op het wereldwijde web.

Kippen

https://www.hookhack.com/html/choosinghackle.html

De nek (cape) en zadel (saddle) veren van hanen en hennen zijn niet weg te denken in de vliegbinderij. En mocht je denken dat er geen verschil zit tussen hanen – en hennenveren dan heb je het mis. Hanenveren worden over het algemeen voor droge vliegen gebruikt, omdat ze haast geen water opnemen en hennenveren daarentegen voor natte vliegen omdat ze juist wel makkelijk water opnemen. Het heeft niets met vettigheid van de veren te maken maar vooral met de stijfheid van de fibers (barbs). De fibers van een (goede) hanenveer zijn stijf. Als je deze veer om een haaksteel draait zullen de fibers strak uit staan. Hierdoor blijft er lucht tussen de fibers en zal de de vlieg blijven drijven. De fibers van een hennenveer zijn vrij slap en en zullen tegen elkaar aankomen in het water waardoor er makkelijk water tussenkomt en de vlieg dus nat wordt waardoor hij zal gaan zinken. Een hanenveer wordt ook wel een hackle genoemd en een hennenveer een soft hackle. Als head en body hackle stellen het voornamelijk insectenpootjes voor. Fibers van een wat grotere hanenveer zijn ook zeer goed te gebruiken als staart materiaal.

Hanen- en hennenveren zijn er in allerlei kwaliteitsgradaties en in vele kleurvarianten, al dan niet geverfd, te verkrijgen. Als je een cape koopt heb je veren voor verschillende haakmaten. Een saddle heeft veren voor een beperktere haakmaat range. Een topkwaliteit cape of saddle gaat al gauw richting de 100 of meer euro. Gelukkig zijn er merken die halve capes of saddles leveren of pakketten met met een aantal veren waar je zeker 100 vliegen mee kan binden. Je hebt ook zogenaamde “India” en “China” capes en saddles. Mindere kwaliteit maar je kan er zeker geluk mee hebben. Zeker voor natte vliegen prima te gebruiken.

Enige natuurlijk voorkomende kleur varianten

Er is een ware “industrie” voor het fokken van pluimvee voor de veren. Die zijn te koop met als voorvoegsel “genetic”. Dit zijn kwalitatief zeer goede veren in gewenste kleuren (zie afbeelding hiernaast) Niet alleen voor het vliegbinden maar ook voor b.v. hair extensions. Deze genetic veren zijn zowel in haan en hen en in cape of sadlle te verkrijgen. En in diverse kwaliteits gradaties met overeenkomstige prijsverschillen. Nevenstaande natuurlijke variaties zijn er ook te koop in allerlei hippe geverfde kleuren. Mocht je iets willen aanschaffen laat je van te voren goed informeren door je lokale winkelier (voor zover aanwezig) en/of de mensen van je vliegvisvereniging. Vaak loont het de moeite om gezamenlijk iets te kopen en al naar gelang het aantal deelnemers de partij veren te splitsen. Hieronder een tweetal voorbeelden waar je kippenveren voor kan gebruiken.

Links: Een droge vlieg. Staart van fibers uit een hanenveer en pootjes (en het voornaamste drijfvermogen) van een hanenhackle achter de haakoog. Rechts: Natte vlieg. Pootjes/uitkomende vleugels van een hennenhackle achter de haakoog.

Pauw

Veren van de pauw zijn niet weg te denken in onze Nederlandse vliegvisserij. De nimf die, denk ik, het meest er aan wordt geknoopt is de red tag nimf. Het lijfje wordt gemaakt van peacock herl. Dit zijn de fibers die onder het oog van een staartveer zitten (zie hiernaast). Deze fibers hebben een bijzonder iriserende glans en worden heel veel gebruikt in vliegenpatronen als body of als thorax. Ze worden vaak verkocht als strung herl. Dit betekent dat de geplukte fibers als een soort lint aan elkaar zijn genaaid. Als je de haartjes (barbules) van de fiber (barb) haalt, hou je de peacock quill over. Hiermee kun je prachtige gesegmenteerde lijfjes maken. De barbules kun je gemakkelijk met een gum van de quill halen, maar er zijn ook methodes met bleekwater. Herl is breekbaar aan de tip dus voordat je met inbinden begint de tip er af trekken of knippen. Als je met quills gaat binden is het handig om ze van te voren nat te makken (spuug werkt uitstekend) zodat ze minder breekbaar zijn. Er zitten aan een pauw uiteraard nog veel meer veren, maar ik heb me voor nu beperkt tot herl en de bijbehorende quill.

Boven vlnr: strung peacock herl, gold bead red tag. Onder vlnr: stripped peacock quill, nimf met body van deze quill (flytying.ro).

Patrijs

De flank en body veren van een patrijs hebben een prachtige tekening. Gehackled geven deze veertjes een prachtige imitatie van gesegmenteerde insectenpootjes weer. Veren van de patrijs worden veelvuldig gebruikt in natte vliegen, zoals spiders. Een hele skin kost een paar tientjes. Je kunt de veertjes ook los verkrijgen. Zowel complete skin als losse veertjes zijn ook geverfd te koop.

Boven vlnr: complete skin van hungarian partridge en grey partridge van de flanken. Onder vlnr: partridge & orange, een spider patroontje en brown partridge van de rug.

Wilde eend

Boven vlnr flank en round breast. Onder vlnr bronze mallard en CDC

De woerd van de wilde eend, op zijn Engels mallard drake, is hofleverancier van vliegbindveren. De vrouwelijke tegenhanger levert minder toepassingen op. Net als bij de patrijs vertonen de veren een prachtige segmentatie waardoor het prima imitaties van insectenpootjes, insectenvleugels of schubben van visjes zijn. Flank veren zijn zeer geschikt om vleugels van te maken met de wally wing techniek (klik hier). Round breast veren worden gebruikt als wing post in parachute vliegen of als vleugel. Bronze mallard zijn mooi donkerbruin van kleur in wordt vooral in Britse en Ierse natte vliegen als wings gebruikt. CDC staat voor cul de canard oftewel eendenkont. Op deze plek heeft de eend een vetklier. Met dit vet maakt de eend zijn veren waterafstotend. Je kunt je voorstellen dat de veren in de buurt van die klier lekker vettig zijn. Ze zijn dan ook uitermate geschikt voor droge vliegen. Het zijn donsachtige veertjes die als vleugels en pootjes niet misstaan. Maar ook worden ze gebruikt in verzwaarde nimfen en onder water geeft CDC een prachtige actie.

Boven vlnr: wally wing van flank, speldaas van flank, natte vlieg met bronze mallard. Onder vlnr: nimf met CDC, emerger met CDC, emerger met round breast (geel geverfd).

Gans/Kalkoen

Boven vlnr: slagpen van de kalkoen, enkele kleurvariaties van biots. Onder: lijfje gewikkeld van een biot (flytying.ro), prince nymph met vleugels en staart van biots.

De korte zijde van slagpennen van ganzen en kalkoenen zijn heel mooi te gebruiken om lijfjes mee te maken. Dit zijn de zogenaamde biots. Ze zijn verkrijgbaar in allerlei kleuren. Als je een biot bij de punt in bindt en vervolgens een lijfje wikkelt richting haakoog krijg je een heel mooi effect door een opstaand randje aan de biot. Ook zijn biots te gebruiken als staart en/of vleugels (b.v. prince nymph).

 

Fazant

Een zeer bekend nimf patroon is de pheasant tail. Het lijkt niet op de staart van een fazant, maar het is er van gemaakt. De fibers van een fazantenstaartenveer worden vaak gebruikt als staart van een vlieg, gewikkeld als lijfje, als thorax schild en als pootjes. Kortom veelzijdig materiaal. Over een familielid, de goudfazant, is een apart artikel geschreven (klik hier).

Links: fazantenstaartveren. Rechts: pheasant tail nymph (PTN), zowel staart, lijf, thoraxschild als pootjes van fibers uit een fazantenstaartveer.

 

Marabou

Vlnr, blood, plumes en stem marabou (https://globalflyfisher.com/tie-better/buying-marabou).

Marabou komt niet van de vogel marabou zoals de naam zou vermoeden. De marabou is een beschermde vogel die onder CITES valt. De marabou die we gebruiken komt over het algemeen van kalkoenen en kippen. In het laatste geval spreken we dan vaak van chickabou. Marabou is ontzettend fluffy, zacht en bewegelijk. We kennen 3 types: blood quill marabou, marabou plumes en stem marabou. Blood quill marabou wordt gebruikt als veer in zijn geheel voor staarten of vleugels. De fibers zijn gemakkelijk samen te vouwen tot een mooie staart omdat de fibers allemaal vrijwel dezelfde lengte hebben. Van plumes worden de fibers geplukt en vervolgens ingebonden als staart of vleugel. Met stem marabou kun je hackelen. Doordat marabou zo zacht en bewegelijk is pulseert het fantastisch onder water als je de vlieg binnen stript. Het wordt meestal in kleinere streamers gebruikt. Meer informatie is b.v. op deze site te vinden.

Links: woolly bugger met marabou staart. Rechts: cormoran met marabou vleugel. Beide zijn kleine streamers.

 

Tot zover deze zeer beknopte verhandeling. Hopelijk heb je er wat aan. Zoals je misschien hebt opgemerkt  staat er deel I in de titel. Binnenkort verschijnt er een deel II over technieken (inbinden, hackelen, etc.) met veren. Het was weer een waar genoegen om het een beetje uit te zoeken en op te schrijven in dit Corona-tijdperk.

 

Cheers, Marten Staal

 

2 thoughts on “Veren, een beknopt overzicht, part I: “de basis vogels”

  1. Foeke

    Marten. Ik vind het top dat jij deze beknopte verhandeling maakt. Ook in je vorige verhandeling, kwamen voor mij nieuwe info naar voren. Het is zeker in deze Corona-tijdperk mooi dat jij dit voor de leden doet. Mijn compliment.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *